THỂ CHẾ DÂN CHỦ NÀO?

 

                                                                                                                                                                                        NGUYỄN HỌC TẬP

 

A - Bối cảnh lịch sử đă qua.

 

Thể chế Cộng Hoà Dân Chủ, người dân Tây Âu đă dành lấy được trong tay

-  bằng bạo lực, bằng máy chém như cuộc Cách Mạng Pháp 1789

- hay bằng ôn hoà đặt điều kiện, từng bước một dành lại quyền lực từng tất từ tay vua, như người dân Anh Quốc, với khẩu hiệu bất hủ làm lợi khí, đặt điều kiện " No taxation without representation", chúng ta đă có nhiều dịp bàn đến.

Nhưng một khi có được chủ quyền đất nước trong tay, quyền " dân chủ " : quyền tối thuợng của Quốc Gia thuộc về dân, Thể Chế Cộng Hoà Dân Chủ phải được tổ chức theo phương  thức  nào?

 

Ai trong chúng ta cũng biết ư thức hệ không tưởng và xuẩn động Cộng Sản Chủ Nghĩa hay Xă Hội Chủ Nghĩa, với chủ trương " mọi người làm việc theo khả năng, hưởng thụ theo nhu cầu" , đă làm cho cả khối Nga và Đông Âu nghèo mạc, kiệt quệ và dốt nát trên 70 năm ngự trị .

Không ai dại ǵ cố gắng nhọc công, tốn hơi sức, chuyên cần học hành mệt nhọc  trí nảo,  làm việc nặng nhọc đổ mồ hội hơn người khác và chỉ  bằng ḷng chịu mức hưởng thụ kém tiện nghi, kém sang trọng hơn kẻ khác ăn khôg ngồi rồi.

Không có lợi thú thúc đẩy để chuyên cần làm việc, không có lợi thú thúc đẩy để học hỏi, trao dồi trí tuệ, hay " số vốn nhân thức" ( human capital), đất nước sẽ không có tiến bộ, không có cách ǵ làm cho đất nước được phú cường.

Không có " số vốn nhân thức " được phát triển, không ai trả lời được thoả đáng các câu hỏi của kinh tế:

- Sản xuất những ǵ?

- Sản xuất cho ai?

- Sản xuất bao nhiêu?

- Bao giờ sản xuất?

- Sản xuất bằng cách nào để mức sản xuất đạt được hiệu năng nhứt?

Và không trả lời được cho các câu hỏi hay các yêu sách của kinh tế là không thể làm cho đất nước được thịnh vượng phú cường.

 

Đó cũng là những ǵ Đức Cố Giáo Hoàng Gioan Phaolồ II xác nhận trong thông điệp về xă hội Centesimus Annus của Ngài, kỷ niệm giáp 100 năm Thông Điệp Huấn Dụ về Xă Hội đầu tiên của Giáo Hội Công Giáo, Rerum Novarum:

 

- " ...sự sai lầm căn bản của Xă Hội Chủ Nghĩa là sự sai lầm mang tính cách nhân bản học ( antropologico). Chủ thuyết trên, trên thực tế, quan niệm con người chỉ là một yếu tố, một tế bào trong cơ chế xă hội. Và từ đó, hạnh phúc cá nhân tùy thuộc vào cách tổ chức hoạt động kinh tế , xă hội " ( Centesimus Annus, CA,  13).

- " Nguồn tài nguyên chính yếu của con người, cùng với đất đai, là chính con người. Chính nhờ trí khôn ngoan, mà con người biết khám phá ra khả năng sản xuất của đất đai và thiên h́nh vạn trạng h́nh thức có thể thoả măn các nhu cầu của con người " ( CA, 32).

 

Dưới một h́nh thức khác, Engel Loebl, giám đốc một công ty kỷ nghệ quan trọng ợ Canada và Stephan Roman, Nguyên Bộ Trưởng Ngoại Giao Tiệp Khắc, lúc đó tỵ nạn tại Hoa Kỳ, đă diển tả quan niệm sai lạc của Karl Marx như sau:

 

- " Số vốn nhân thức" ( human capital) là nguồn mạch nguyên thủy của sự sung măn nhân loại. " Nhân thức" là số vốn nguyên thủy của con người. Dầu hỏa đă có từ mấy ngàn năm nay, những vẫn nằm yên dưới lớp cát ở các xứ Ả Rập, cho đến khi " nhân thức" khám phá ra cách xử dụng nó. Có hàng hà sa số sự vật, mà Thiên Chúa đă dựng nên, trải qua không biết bao nhiêu ngàn năm vẫn không dùng được vào việc ǵ, cho đến khi con người khám phá ra giá trị của chúng. Bao nhiêu sự vật hôm nay chúng ta cho là  tài nguyên, một trăm năm trước đây, không ai gán cho chúng giá trị hiện tại. Và bao nhiêu vật khác mai đây sẽ có giá trị, nhưng hôm nay chúng ta chưa biết xử dụng chúng. Chiếc cầu đưa đến sự phú qúy, chính là trí khôn của con người vậy " ( Michael Novak, The Spirit or Democratic Capitalism, Simon and Schuster Inc., New York 1982, 127-128).

 

Sự sai lầm đó của Xă Hội Chủ Nghĩa hay Cộng Sản Chủ Nghĩa được chính Michael Gorbaciov, vị Tổng Thống cuối cùng của Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết xác nhận:

 

- " Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết đang trải qua một cơn khủng hoảng trầm trọng. Chúng tôi là những người cuối cùng , trong thời đại truyền thông kỷ thuật, hiểu được của cải qúy giá nhứt chính là sự hiểu biết của con người, trí óc tưởng tượng và sáng tạo của cá nhân. Sự đánh giá sai lạc nầy, chúng tôi c̣n phải trả đắc giá trong nhiều năm tới nữa" ( Michael Gorbaciov, Freedom anh High Teach Revolution, cit. by Geogre Gilder, Imprimis, vol 19, n.111, Nov. 1990, 1).

 

Sự sai lầm của quan niệm không tưởng Xă Hội Chủ Nghĩa hay Cộng Sản Chủ Nghĩa vừa kể, chính Tổng Thống Michael Gorbaciov đă " phải trả đắc giá " của một vị Tổng Thống một Quốc Gia với diện tích gần như vô tận, với tài nguyên phong phú, kể cả dầu hoả, khí đốt, vàng và kim cương, với dân số đông gấp 8 lần dân số Ư, đă phải khiêm nhường đến Ư cầu cứu, xin giúp đở:

 

- " Không có sự giúp đở của các bạn, chúng tôi không biết làm sao qua khỏi mùa đông nầy" ( Nhật báo Corriera della Sera, 25.11.91, 2).

 

Không theo Xă Hội Chủ Nghĩa không tưởng và xuẩn động, không có nghĩa là Tư Bản Chủ Nghĩa toàn là vàng son được biểu tượng bằng hỏa tiển liên hành tinh và nhà chọc trời, là khuôn mẫu đem lại  hạnh phúc chỉ cần nhắm mắt theo không suy nghĩ.

Cảnh thị trường tha hồ  tự do cấu kết để cạnh tranh, tập trung tư bản để trở thành độc quyền đè bẹp giới yếu kém.

Hoả tiển liên hành tinh và nhà chọc trời có, nhưng bao nhiêu kẻ thất nghiệp vô gia cư, vô nghề nghiệp ( homeless), thất học, sống chui rút trong các căn nhà ổ chuột, mái tôn, vách giấy " carton" ở ngoại ô " bidonvilles" , tai nạn và bệnh tật nằm chờ chết , không ai lo, không phải là không có.

Đó không phải là lối sống của con người.

Lối sống " cá lớn đớp cá bé ", hay:

 

- " Nước trong leo lẻo các đớp cá,

    Trời nắng chan chan, người đánh người " ( Nguyễn Công Trứ).

 

Đó cũng là lối sống mọi rợ, không kém ǵ lối sống của Đảng và Nhà Nước CHXHCN Dân Chủ Nhân Dân và Dân Chủ Tập Trung, khiến dân chúng nghèo khổ cùng cực phải " xuất khẩu lao động" đi làm mọi thiên hạ ở " nước ngoài " và  phụ nữ, trẻ em gái phải " bán trôn nuôi miệng " và cứu đói gia đ́nh!

 

B - Thể chế Dân Chủ và Xă Hội.

Trước viễn ảnh đó có thể xăy ra cho đất nước, các vị soạn thảo Hiến Pháp Tây Âu sau thế chiến II phải suy nghĩ.

Khuôn mẫu nào các vị ước muốn thực hiện cho Quốc Gia trong tương lại?

Câu trả lời của họ, chúng ta c̣n gặp lại được trong Hiến Pháp:

 

- " Công Hoà Liên Bang Đức là một Quốc Gia Liên Bang, Dân Chủ và Xă Hội " ( Điều 20, đoạn 1 Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức, CHLBD).

 

" Dân Chủ và Xă Hội ", đó là khuôn mẫu tổ chức dân chủ của CHLBD.

 

Chúng ta cần xác định ngay để tránh hiểu lầm: tỉnh từ " Xă Hội "( sozialstaat) được dùng trong câu định nghĩa thể chế của CHLBD vừa kể, được hiểu đồng nghĩa với với từ ngữ " Welfare State" ( thăng tiến xă hội ) trong Anh Ngữ, chớ không phải " Xă Hội Chủ Nghĩa" ( Socialist) của các nước Cộng Sản.

Nói cách khác, CHLBD cũng như các Quốc Gia Tây Âu là những Quốc Gia theo khuôn mẫu kinh tế thị trường, hay kinh tế tư bản, tư nhân được tự do có sáng kiến trong lănh vực kinh tế, tận dụng sức lực, năng khiếu và " số vốn nhân thức" của mỗi người,  và đồng thời dùng lợi nhuận thu nhận được  của sản xuất kinh tế để tổ chức và  thăng tiến mức sống xă hội ( Galgano G., Commento agli art 41-44: Rapporti economici, Commentario della Costituzione, a cura di G. Branca, Zanichelli, Bologna 1976, 511s).

 

Hiến Pháp 1947 Ư Quốc không nêu rơ thể chế " Dân Chủ và Xă Hội "  trong phần định nghĩa thể chế ( Điều 1),  như vừa kể của Hiến Pháp 1949 CHLBD, nhưng bàn bạc trong nhiều điều khoản, tinh thần trên được thể hiện rơ rệt.

Và đó là những ǵ chúng ta chứng minh được:

 

- " Sáng kiến cá nhân về kinh tế là quyền tự do.

    Không thể hoạt động kinh tế ngược lại lợi ích xă hội hay phương hại đến an ninh, tự do và nhân phẩm con người "

    Pháp luật thiết định các chương tŕnh và kiểm soát cần thiết để hoạt động kinh tế công cũng như tư có thể định hướng và phối hợp nhằm lợi ích xă hội" ( Điều 41, đoạn 1, 2 và 3 Hiến Pháp 1947 Ư Quốc).

 

Nói cách khác, phương thức tổ chức Dân Chủ và Xă Hội của các Quốc Gia Tây Âu là tổ chức kinh tế tư bản, tôn trọng, khuyến khích và nâng đở tự do sáng kiến cá nhân, nhứt là nâng đở thành phần vốn liếng yếu kém,  nhưng đồng thời Quốc Gia cũng đứng ra can thiệp, để phối hợp giữa lợi nhuận kinh tế cá nhân và thăng tiến xă hội:

 

- " Bổn phận của Nền Cộng Ḥa là dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xă hội, là những chướng ngại, trong khi thật sự giới hạn tự do và b́nh đẳng của con người, không cho phép họ phát triển hoàn hảo con người của ḿnh và tham gia một cách thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xă hội của xứ sở" ( Điều 3, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ư Quốc).

 

Điều vừa kể cho thấy nền kinh tế tư bản ở các Quốc Gia Tây Âu là kinh tế thị trường tự do, nhưng không phải là khu rừng man dại,  mạnh ai nấy tung hoành, không đếm xỉa ǵ đến sức khỏe, địa vị xă hội , hoàn cảnh sống và nhân phẩm của người khác.

Bởi lẽ chính cơ chế Quốc Gia có " bổn phận " can thiệp,  đứng ra cùng bàn thảo với các công đoàn lao động và chủ nhân xí nghiệp về lương bổng:

 

- " Người công nhân có quyền được hưởng thù lao tương ứng với số lượng và phẩm chất của việc ḿnh làm và dù sao cũng đủ để bảo đảm cho ḿnh và gia đ́nh ḿnh một cuộc sống tự do và khang trang" ( Điều 36, đoạn 1, id.).

 

Hoàn cảnh của người phụ nữ làm việc cũng được Hiến Pháp quy định:

 

- " Người phụ nữ làm việc cũng có đầy đủ mọi quyền, và đối với việc làm như nhau, cũng được hưởng thù lao như nam công nhân. Điều kiện làm việc phải được thiết định thế nào để người người phụ nữ làm việc có thể chu toàn phận vụ chính yếu trong gia đ́nh và bảo đảm cho người mẹ lẫn đứa trẻ một quyền bảo trợ đặc biệt " ( Điều 37, đoạn 1, id.).

 

Kế đến Hiến Pháp cũng bảo đảm an ninh cho người làm việc trong những lúc rủi ro, tai nạn, tật nguyền, bệnh tật, tuổi già:

 

- " Người làm việc có quyền được tiền liệu và bảo đảm các phương tiện tương ứng đối với các nhu cầu của cuộc sống, trong trường hợp tai nạn, bệnh hoạn, tât nguyền, già nua hay bị thất nghiệp ngoài ư muốn" ( Điều 38,đoạn 3, id.). 

 

Và để tăng hiệu năng cũng như thăng tiến chức nghiệp, Quốc Gia đứng ta xác nhận trọng trách huấn luyện nghề nghiệp cho người dân của ḿnh:

 

- " Nền Cộng Hoà chăm lo huấn luyện nghề nghiệp và thăng tiến chức nghiệp cho người làm việc " ( Điều 35 đoạn 2, id.).

 

Cũng vậy, nếu đă gọi là Thể Chế Dân Chủ, th́ một trong những quyền căn bản của Dân Chủ là quyền b́nh đẳng của mọi người dân:

 

- " Mọi công dân đều có địa vị xă hội ngang nhau và b́nh đẳng trước pháp luật, không phân biệt phái giống, chủng tộc, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến , điều kiện cá nhân hay xă hội " ( Điều 3, đoạn 1, id.).

 

Và do đó trong Thể Chế Dân Chủ, không có chuyện

 

- " Con vua, th́ lại làm vua

    Con săi ở chùa, th́ quết lá đa " ( Ca Dao).

 

Muốn được vậy, Quốc Gia không những chỉ tuyên bố " mọi công dân đều có địa vị ngang nhau và b́nh đẳng trước pháp luật ", mà c̣n phải đứng ra đảm trách sao cho mọi người đều có quyền " b́nh đẳng khởi hành" như nhau ( Cfr. BINH ĐẲNG VÀ LIÊN ĐỚI HỔ TƯƠNG).

Do đó:

- " Trường học được mở ra cho mọi người.

     Nền học vấn ở bực thấp, được huấn dạy ít nhứt là 8 năm ( 12 năm, tu chính án 1985), có tính cách bắt buộc và miễn phí " ( Điều 34, đoạn 1 và 2, id.).

Và rồi đối với những học viên có khả năng, nhưng gia đ́nh nghèo không có phương tiện:

 

- " Những ai có khả năng và đáng được tưởng thưởng, dẩu cho thiếu phương tiện, cũng có quyền đạt đến tŕnh độ học vấn cao nhứt.

    Nền Cộng Hoà biến quyền được học vấn nầy thành thực hữu, bằng học bổng, phụ cấp gia đ́nh và các phương thức tiền liệu khác, được cấp phát qua các cuộc thi tuyển" ( Điều 34, đoạn 3 và 4, id.).

 

Những ǵ chúng ta vừa lược xét qua là đối với những công dân b́nh thường, khoẻ mạnh.

Nhưng trong Cộng Đồng Quốc  Gia, bao giờ cũng có những người kém may mắn, khuyết tật, bệnh hoạn. Những công dân như vừa kể, cần được Quốc Gia trợ giúp, ưu đải hơn các công dân khác hay nói đúng hơn là  thực hiện " b́nh đẳng của mức đến" ( Cfr. B̀NH ĐẲNG VÀ LIÊN ĐỚI HỔ TƯƠNG).

 

-  " Mọi công dân không có khả năng làm việc và thiếu phương tiện để sống, có quyền được săn sóc và bảo trợ xă hội".( Điều 38, đoạn 1, id.)

   " Mọi công dân không có khả năng và công dân khuyết tật đều có quyền được giáo dục và khởi công chức nghiệp".

   " Các quyền được tiền liệu trong điều khoản nầy sẽ được giao cho các cơ quan sẽ được thiết lập để thực thi và được Quốc Gia bổ túc" ( Điều 38, đoạn 1, 3 và 4, id.).

Đoạn 3, điều 38 vừa được tích dẫn cho thấy tinh thần can thiệp thực sự vào thực tế của tổ chức Quốc Gia, trong việc " thăng tiến xă hội " :

 

" ...sẽ được giao cho các cơ quan sẽ được thiết lập để thi hành và được Quốc Gia bổ túc".

 

Qua những ǵ vừa kể, chúng ta thấy được trong Thể Chế Dân Chủ và Xă Hội không có công dân hạng hai.

Mọi công dân đều có quyền sống, hoc hành, làm việc và hưởng đời sống xứng đáng với nhân phẩm con người như nhau.

Mọi người đều phải được Quốc Gia tạo được cho quyền " b́nh đẳng khởi hành " như nhau, có đồng đều cơ hội để khởi công nghề nghiệp, chức vụ như nhau, để thành đạt như nhau.

Nhưng trên thực tế, chúng ta không đồng đều nhau, mỗi người sinh ra được thiên phú khác nhau từ thể xác, đến trí nảo, đầy đủ sức khoẻ hay bệnh hoạn, khuyết tật.

Do đó những  ǵ người dân không tự ḿnh làm được, họ cần nhờ tổ chức Quốc Gia trợ giúp để có thể có được kết quả trong cuộc sống khả dĩ chấp nhận được, xứng đáng với nhân phẩm con người,  như những người khác: " b́nh đẳng của mức đến ".

 

Ở Âu Châu, người dân phải trả một số chi phí nào đó, mỗi khi đi khám bác sĩ, mua thuốc hay vào điều trị ở bệnh viện, tùy theo tỷ lệ lợi tức họ có được, phần c̣n lại chi phí do tổ chức y tế Quốc Gia đài thọ.

Trong trường hợp đang thất nghiệp, khuyết tật, không đủ phương tiện sống, không những sẽ được trợ cấp xă hội, mà c̣n được chữa trị miễn phí:

 

- " Nền Cộng Hoà bảo vệ sức khoẻ như là quyền căn bản của cá nhân và lợi ích của cộng đồng xă hội. Bảo đảm chữa trị miễn phí cho những ai thiếu phương tiện" ( Điều 32, đoạn 1, id.).

 

Cũng vậy, nền học vấn ở cấp bậc đại học, phụ huynh phải cộng tác trang trải học phí cho con em, tùy theo tỷ lệ lợi tức có được.

 

Một lần nữa chúng ta có thể xác định, trong Thể Chế Dân Chủ và Xă Hội không có ai là công dân hạng hai, trong cuộc sống cá nhân cũng như liên quan đến tổ chức Cộng Đồng Quốc Gia.

Trong cuộc sống của mỗi người,

- hoặc mỗi người tự đảm trách lấy, nếu họ tự có đủ khả năng,

- hoặc cậy nhờ Quốc Gia trợ giúp và họ đứng ra cộng tác một phần chi phí tùy theo tỷ lệ lợi tức có được,

- hoặc Quốc Gia đứng ra đảm trách, bảo trợ hoàn toàn đối với những người không có khả năng, khuyết tật.

 

Những ǵ vừa kể cho thấy Thể Chế Dân Chủ và Xă Hội là phương thức thực hiện Thể Chế Nhân Bản và Dân Chủ, như lư tưởng được Hiến Pháp 1949 CHLBD tuyên bố ngay ở điều khoản đầu tiên:

 

- Nhân phẩm con người bất khả xâm phạm. Bổn Phận của mọi quyền lực Quốc Gia là kính trọng và bảo vệ nhân phẩm đó" ( Điều 1, đoạn 1 Hiến Pháp 1949 CHLBD).

 

Lư tưởng đó được Hiến Pháp 1947 Ư Quốc giải thích một cách nổi bậc, như là cùng đích của tổ chức Quốc Gia:

 

- "...mỗi cá nhân phát triển hoàn hảo con người của ḿnh và tham dự một cách thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xă hội của xứ sở"        ( Điều 3, đoan 2 Hiến Pháp 1947 Ư Quốc).

 

Thăng tiến xă hội, để cá nhân có phương tiện " phát triển hoàn hảo con người của ḿnh và tham gia một cách thiệt thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xă hội của đất nước".